Phú quý sinh lễ, đôi khi không sinh nghĩa
Một nghi thức đẹp có thể gây ấn tượng, nhưng lòng tử tế mới là thứ giữ lại niềm tin.
Máy bay vừa đáp xuống Colombo chưa lâu, ngoài cửa sổ đã hiện lên hai vòi nước lớn từ xe cứu hỏa phun cao giữa trời đêm, bắt thành một vòng cung, chiếc máy bay từ từ lăn xuyên qua đó. Một water salute (nghi thức vòi rồng chào máy bay).
Với người bay khá nhiều, đây vẫn là một trải nghiệm hiếm. Một chuyến bay đầu tiên, một đường bay mới, một vòng cung nước giữa trời đêm, bản thân mình lại có mặt đúng trên chuyến đó, đủ thành một kỷ niệm đẹp của người hay xê dịch.
Bước vào nhà ga là dòng chữ Welcome to Sri Lanka, vài nụ cười, vài câu chào, những thứ rất bình thường của một nơi mình vừa đặt chân tới.
Nhưng ngay lúc đó tôi lại nhớ tới hai chuyện cũ, ở hai nơi gần như nằm ở hai đầu trong những định kiến của chính mình.
Và một câu hỏi tôi từng nghĩ khá nhiều: nếu "phú quý sinh lễ nghĩa", tại sao có lúc một nơi rất giàu lại làm mình mất lòng tin, còn một người chẳng có bao nhiêu lại trả cho mình một chút lòng tin?
Có lần ở Zürich, Thụy Sĩ, vợ chồng tôi gửi hành lý qua một dịch vụ giữ đồ liên kết, đặt giờ trên web. Hẹn 6 giờ 30 tối lấy, 5 giờ chúng tôi tới thì cửa hàng đã đóng. Người giữ hành lý đã về từ 4 giờ 30 để ăn Giáng sinh, trong khi sáng hôm sau chúng tôi phải bay sang Ý.
Câu trả lời rất đơn giản, sau Giáng sinh quay lại lấy. Còn nếu muốn lấy ngay thì họ đang cách đó khoảng 30 phút lái xe, vui lòng trả thêm hàng trăm euro.
Chúng tôi chấp nhận trả thêm tiền để lấy hành lý, kèm luôn sự khó chịu của người giữ đồ vì chúng tôi làm phiền bữa Giáng sinh của họ.
Ai từng đi xa chắc hiểu cảm giác đó, hành lý lúc bình thường chỉ là mấy cái vali kéo lộc cộc phía sau, nhưng khi nó nằm sau một cánh cửa khóa ở một thành phố xa lạ, bên trong có giấy tờ, đồ cá nhân, quần áo, thuốc men, mà sáng mai mình phải lên máy bay, tự nhiên nguyên chuyến đi bị treo lên bằng một ổ khóa giữa trời Âu giá rét.
Cuối cùng phía trung gian của website xin lỗi, bồi thường và ngưng hợp tác với người giữ đồ đó.
Tiền giải quyết được, ấn tượng thì không. Có những chuyện thẻ đã hoàn tiền, email xin lỗi đã tới, nhưng trong trí nhớ vẫn còn nguyên tiếng một cánh cửa đóng lại trước mặt.
Ngược lại, có lần chúng tôi ở Lahore, Pakistan. Vì từng gặp vài trải nghiệm không dễ chịu ở những chuyến đi trước tại Ấn Độ, tôi sang đó với sẵn một lớp đề phòng trong đầu.
Đi nhiều đôi khi không làm mình khôn hơn bao nhiêu, chỉ làm trong đầu chứa thêm một mớ vết xước, gặp một nụ cười cũng tự hỏi phía sau có cái giá nào không.
Hôm đó tôi đi bộ mấy cây số ra chợ mua một cái nồi đun nước. Lúc quay về, tiền trong túi còn rất ít. Tôi gặp một anh chạy tuk-tuk, nói thẳng:
"Tôi chỉ còn chừng này, tính ra tiền Việt tầm 15 nghìn đồng, anh chở tôi về khách sạn được không?"
Anh đồng ý.
Anh không biết khách sạn ở đâu, tôi ngồi sau mở Google Maps, vừa đi vừa chỉ right, left, straight.
Suốt đoạn đường tôi vẫn đề phòng. Trong đầu còn tự viết sẵn phần kết của câu chuyện, chắc tới khách sạn sẽ đòi thêm, chắc lát nữa báo xa quá, đường kẹt, tiền ban đầu chỉ là giá mở cửa.
Người đi nhiều hay mắc một cái tật, tưởng mình đang đọc tình huống, thật ra đôi khi chỉ đang lấy những chuyện cũ ráp vào một người mới.
Tới khách sạn, anh gọi tôi lại. Tôi nghĩ, rồi, tới đoạn này đây.
Nhưng anh không xin thêm tiền.
Anh trả lại bớt khoảng 5 nghìn đồng, nói đại ý chuyến này không đáng tới số tiền tôi đã đưa, anh chỉ lấy phần anh thấy hợp lý thôi.
Vậy chuyến xe bằng đúng tiền giữ xe tại Quận 1 ở Sài Gòn. 😊 Tôi đứng đó sững người.
Một người đàn ông chạy tuk-tuk ở Lahore hoàn toàn có thể cầm luôn số tiền đó rồi đi. Không ai biết, không ai phạt, không camera sau lưng, không hợp đồng dịch vụ, không tổng đài chăm sóc khách hàng, không ngôi sao đánh giá trên app, cũng chẳng có người quản lý nào đứng kế bên nhắc anh phải cư xử thế nào.
Chỉ có một người lái xe, một người khách nước ngoài, một đoạn đường vừa chạy qua và một số tiền anh cảm thấy mình không nên lấy hết.
Từ hôm đó, cách tôi nhìn Pakistan thay đổi khá nhiều.
Dĩ nhiên một người giữ hành lý ở Zürich không thể đại diện cho Thụy Sĩ, cũng như một người chạy tuk-tuk ở Lahore không thể đại diện cho Pakistan. Không ai đại diện nổi cho cả một dân tộc.
Nhưng con người có một chuyện rất lạ, một định kiến có thể được xây bằng hàng trăm câu chuyện nghe kể, rồi chỉ cần một người thật xuất hiện trước mặt cũng đủ làm nó nứt ra.
Một nơi mình tưởng mọi thứ phải rất chuẩn có thể làm mình chới với. Một nơi mình bước vào với đầy đề phòng lại trả cho mình một chút lòng tin.
Đời nhiều khi tréo ngoe vậy.
Tối qua, khi máy bay đi qua vòng cung nước ở Colombo, tôi lại nhớ tới Zürich và Lahore.
Không phải vì ba nơi này giống nhau, mà vì chúng quá khác nhau.
Một nơi có những hệ thống thuộc hàng tốt nhất thế giới. Một nơi tôi từng bước vào với đầy định kiến. Một nơi tôi chỉ vừa đặt chân tới, được chào bằng một vòng cung nước rất đẹp giữa trời đêm.
Đi đủ nhiều, tôi bắt đầu thấy "lễ" và "nghĩa" có lẽ vốn không phải một thứ.
Đường đẹp, sân bay lớn, dịch vụ chỉn chu, nghi thức long trọng, những thứ đó có thể đi lên cùng tiền bạc, đầu tư và quản trị.
Còn một người có thể lấy thêm mà vẫn trả bớt, có thể xem người trước mặt như một giao dịch nhưng cuối cùng vẫn chọn nhìn họ như một con người, thứ đó khó đo hơn nhiều.
Tử tế không tự mọc lên cùng GDP (tổng sản phẩm quốc nội).
Có khi phú quý càng nhiều, "lễ" càng dễ có. Còn "nghĩa" thì chẳng có quầy nào bán. Vòng cung nước ở Colombo chỉ tình cờ kéo tôi trở lại câu chuyện đó.
Một lời chào có thể rất đẹp, nhưng thứ khiến mình nhớ lâu thường xảy ra sau khi lời chào đã kết thúc.
#byluminhtri
Ảnh từ Vietjet, chuyến VJ1875 TP.HCM – Colombo, chuyến bay tôi có mặt trên đó khi máy bay vừa đáp và đi qua water salute tại Colombo.