Tôi không cần nhân viên trung thành, tôi cần họ đáng tin
Quyền rời đi là của một người; cách họ rời đi mới nói họ là người thế nào.
Mấy bạn Gen Z hay quăng một câu meme, muốn trung thành thì thuê chó, đừng tuyển người. Nghe hỗn, nhưng tôi là người tuyển dụng và thấy câu đó đúng hơn nhiều ông chủ muốn thừa nhận.
Công ty có quyền cho một người nghỉ khi họ không còn phù hợp với lợi ích của mình, vậy lấy tư cách gì đòi người đó bỏ qua một cơ hội tốt hơn chỉ để chứng minh lòng trung thành? Tôi tuyển người, nhưng tôi không cần nhân viên trung thành. Tôi cần họ đáng tin.
Tôi từng ngồi ở cả phía người đi làm lẫn phía tuyển người, nên một bản lý lịch đổi vài công ty chưa bao giờ đủ để tôi loại ai. Tôi nhìn cách họ nói về chỗ cũ, nghỉ vì chuyện gì, có nhận phần sai của mình không, bàn giao ra sao. Lý do một người rời đi cho tôi biết họ đang tìm gì, cách họ rời đi mới cho tôi biết họ là người thế nào.
Có người làm một chỗ không lâu nhưng rời đi rất sạch, có người thâm niên cả chục năm mà cứ khoe trong công ty chỉ mình họ biết cái này, chỉ mình họ làm được cái kia. Nghe qua tưởng cống hiến, nghe kỹ giống tự lắp ổ khóa rồi giấu luôn chìa để giữ ghế.
Thứ nhiều nơi gọi là trung thành đôi khi cũng mắc cười, cần một người giỏi, lương vừa phải, chịu cực, ít đòi hỏi, chỗ khác trả hơn cũng đừng đi, công ty khó thì ở lại gánh, công ty thắng thì nhận thêm cái giấy khen, rồi gom phần lợi nghiêng về phía doanh nghiệp lại, đặt cho một cái tên rất đẹp là văn hóa. Công ty không phải cha mẹ, quê hương hay một lời thề đạo đức, nó là một tổ chức có doanh thu, chi phí, hợp đồng và lợi ích.
Bài toán kinh doanh đổi thì công ty cắt người, đóng bộ phận, dừng dự án, gọi là tái cấu trúc. Một người trẻ thấy nơi khác lương cao hơn, học được nhiều hơn, quản lý tốt hơn rồi nghỉ, bỗng thành thiếu trung thành. Tới lượt công ty lựa chọn thì gọi là quản trị, tới lượt nhân viên lựa chọn lại biến thành vấn đề nhân cách, cái cân này rõ ràng đã được kê sẵn một cục gạch bên dưới.
Công ty được quyền chọn điều tốt nhất cho mình thì một con người cũng có quyền chọn điều tốt hơn cho cuộc đời họ. Trả lương là mua năng lực và thời gian trong một giai đoạn, đâu có mua luôn tương lai người ta.
Nhưng đứng về quyền được đi không có nghĩa tôi bênh cách sống vô trách nhiệm. Tôi không cần ai thề sống chết với cái bảng hiệu trước cửa công ty, tôi cần họ làm đàng hoàng trong thời gian còn đứng bên trong. Đã nhận lương thì làm cho tử tế, đã nhận việc thì làm tới nơi, đã cầm dữ liệu thì giữ nó, đã để đồng đội dựa vào mình thì đừng sáng gửi đơn, chiều mất hút, bỏ lại nguyên bãi chiến trường.
Muốn xuống tàu ở ga kế tiếp cứ xuống, nhưng trước khi xuống thì trả chìa khóa, xếp lại hành lý, chỉ cho người còn lại biết cái máy nào đang hư. Quyền rời đi là của anh, cách anh rời đi mới nói anh là người thế nào.
Thành ra nhảy việc chưa bao giờ làm tôi ngại bằng một người không đáng tin. Một người làm hai năm, làm hết sức, nói thật, bàn giao sạch sẽ rồi đi, với tôi còn đáng quý hơn người ngồi mười năm nhưng làm cầm chừng, giấu thông tin để giữ ghế. Số năm đeo thẻ nhân viên chỉ đo được thời gian ở công ty, không đo được nhân cách nghề nghiệp. Có người ở lâu vì thương nơi đó, cũng có người ở lâu vì bước ra ngoài chẳng ai tuyển. Đừng lấy thâm niên làm giấy chứng nhận đạo đức.
Dù vậy, câu muốn trung thành thì thuê chó cũng chỉ đúng một nửa. Một tổ chức cứ sáu tháng thay một lớp người rất khó làm chuyện dài hơi. Có những thứ tiền lương tháng này không mua ngay được, lòng tin giữa những người làm chung, sự ăn ý, kinh nghiệm nằm trong đầu chứ không nằm trong tài liệu, khả năng cùng nhau đi qua một giai đoạn xấu mà cả đội không loạn. Mấy thứ đó giống nồi nước lèo, phải hầm đủ lâu mới ngọt, nước chưa kịp ra vị đã thay nồi thì nấu hoài cũng chỉ là nước nóng.
Người trẻ thấy chỗ khác hơn vài triệu rồi đi chẳng sai về đạo đức, nhưng cũng nên hiểu mình đang đổi cái gì lấy cái gì. Nhảy nhanh có thể tăng lương nhanh, thấy nhiều môi trường, học nhiều thứ, nhưng có những năng lực chỉ xuất hiện khi mình đứng đủ lâu trước một bài toán lớn, làm nó từ lúc còn là đống đất tới ngày thành căn nhà. Tôi không dùng chuyện đó để giữ ai, người trưởng thành tự biết cái giá của lựa chọn mình.
Còn doanh nghiệp muốn người giỏi ở lâu thì bớt giảng đạo lý. Lòng trung thành không phải tiền cọc nhân viên phải đóng ngày đầu nhận việc, nó là phần lãi phát sinh sau một thời gian hai bên đối xử đàng hoàng với nhau. Công ty từng giữ lời lúc hoàn toàn có thể lật kèo, từng bảo vệ người làm khi họ gặp chuyện, từng chia thành quả khi thắng, từng nhận lỗi của quản lý thay vì lôi nhân viên ra làm bao cát, tới lúc khó khăn tự nhiên sẽ có người muốn ở lại. Không cần treo chữ gia đình ở khu pha cà phê rồi cuối năm cho cả nhà nghỉ việc bằng một bảng Excel.
Tôi còn ngại một kiểu trung thành khác hơn cả nhảy việc, đó là trung thành với cái ghế. Người dám cãi sếp đôi khi mới là người trung thành với tổ chức, còn người lúc nào cũng dạ dạ vâng vâng có khi chỉ trung thành với con đường thăng chức của mình. Thấy con tàu chạy thẳng vào đá mà vẫn im vì sợ mất lòng thuyền trưởng thì chẳng có gì đáng khen, đó chỉ là đứng nhìn cả tàu chìm với thái độ rất ngoan.
Nên khi tuyển người, tôi không hỏi họ có trung thành với công ty không. Tôi muốn biết họ có trung thành với lời mình nói không, có giữ tiêu chuẩn nghề nghiệp khi chẳng ai nhìn không, có làm đàng hoàng tới ngày cuối không, có thể bước ra khỏi một nơi mà không cần đạp đổ cái cửa phía sau không.
Tên công ty rồi đổi, chức danh rồi đổi, thẻ nhân viên rồi cũng trả, còn cái tiếng đáng tin hay không đáng tin sẽ đi theo một người rất lâu.
Một người ở lại vì chẳng có nơi nào khác nhận chưa chắc là trung thành. Một người đủ sức đi, có lựa chọn khác, vẫn tự nguyện chọn ở lại, cái đó mới đáng giá. Còn nếu muốn một sinh vật ở bên mình vô điều kiện, mấy bạn Gen Z nói cũng có lý, nuôi chó đi, đừng tuyển người.
#byluminhtri