Sự ấm áp của hai chữ “đồng bào”
Quê hương còn là nơi người lạ không nỡ để một người khác cô đơn giữa lúc khó khăn.
Một người bạn Nhật từng hỏi tôi: "Người Việt Nam giàu vậy à? Nếu ở Nhật, chuyện không liên quan tới tôi, một yên tôi cũng không bỏ ra đâu."
Câu đó xuất hiện sau khi tôi thử quy số tiền người Việt thường san sẻ mỗi khi miền Trung bão lũ ra tiền yên, để bạn ấy dễ hình dung hơn về văn hoá của Việt Nam.
Câu chuyện này xảy ra gần 10 năm trước. Tôi nghe bạn nói xong thì im lặng suy nghĩ rất lâu, vì thật ra bản thân tôi cũng từng thắc mắc điều đó.
Nhiều lúc nghĩ lại, tôi thấy không phải người Việt Nam giàu hơn ai. Rất nhiều người Việt còn đang sống chật vật, tháng nào cũng phải tính tiền nhà trọ, tiền học cho con, tiền thuốc men, tiền ăn.
Nhưng có một thứ rất lạ ở đất nước này: nhiều khi mình không dư dả gì, nhưng thấy người khác thật sự khó khăn, nhất là đồng bào mình gặp hoạn nạn, thì vẫn muốn móc ra một chút. Ít cũng được. Nhiều cũng được. Quan trọng là không nỡ đứng nhìn.
Tôi là người Việt gốc Hoa, xuất thân từ cộng đồng Hoa ở Chợ Lớn. Mẹ tôi là người miền Tây. Khi sống ở quê ngoại, tôi ở ngay một xóm miền Tây rất lạ, toàn người miền Trung, đa phần là người Quảng Nam.
Sau này, tôi cưới vợ người Huế, về ăn cơm Mệ nấu, chẳng hiểu Mệ nói chi mô mà vẫn cười gật đầu. Mentor đầu tiên nâng đỡ và dạy dỗ tôi là một ông anh người Hà Nội, hay mắng: "Cái thằng dở hơi này!" Người anh đi Nhật cùng tôi lại là người Chăm, nói tiếng Việt giỏi hơn cả tôi.
Rồi đi học, đi làm, đi qua nhiều chặng, tôi gặp anh chị em đủ mọi vùng miền trên đất nước này.
Nên với tôi, Việt Nam là những giọng nói khác nhau đã đi ngang đời mình. Có người nói chuyện nhẹ nhàng, có người cộc cằn, có người thương không nói ra, có người giúp xong quay đi như chưa từng có chuyện gì.
Nhưng càng lớn lên ở đất nước này, tôi càng thấy có một sợi dây rất kỳ lạ ở đất nước này. Mình có thể khác quê cha, khác giọng, khác gốc gác, khác nếp sống, nhưng tới lúc một người thật sự khó khăn, rất nhiều người vẫn tự nhiên xích lại gần.
Nhiều năm trước, tôi và bạn gái, bây giờ là vợ tôi, đi Đồng Văn. Chạy qua những khúc cua tay áo, biển mây bát ngát, lên Lũng Cú rất đẹp. Quay về thị trấn, cô ấy ăn thắng cố rồi bị ngộ độc thức ăn. Đêm đó, chúng tôi khổ sở nguyên đêm.
Khoảng 3 giờ sáng, tôi chạy chiếc Wave từ homestay xuống thị trấn. Không có ánh sáng đèn đường, chỉ có ánh sáng le lói từ chiếc xe. Có đoạn tôi suýt lao xuống vực vì không nhìn rõ đường. Thời điểm đó, Đồng Văn chưa có nhiều nhà thuốc tư nhân như bây giờ.
Tôi chạy xuống, hớt hải hỏi tiệm thuốc. Không ai nói có mở cửa. Rồi mọi thứ rất Việt Nam.
Có vài cụ già ngồi trước cửa nhà uống trà. Vài quán ăn khuya còn mở. Họ bắt đầu xúm lại. Người hỏi triệu chứng, người đoán bệnh, như một hội đồng bác sĩ giữa đường lúc 3 giờ sáng.
Không ai phân công ai. Người giã lá thuốc, người vào lấy củ gừng, người đem mật ong, người vắt chanh. Bỏ hết vào chai nước suối rồi đưa tôi: "Về pha nước ấm cho vợ cháu uống nhé."
Tôi xin phép dúi tiền thuốc, không ai nhận.
Bạn gái tôi đỡ dần. Còn tôi thì sau này cứ kể mãi câu chuyện đó. Vì trong một khoảnh khắc rất nhỏ, tôi hiểu mình đang đứng trong một nơi mà người lạ có thể giúp người lạ một cách rất tự nhiên.
Lúc đó tôi không nghĩ gì nhiều. Chỉ thấy may mắn. Nhưng sau này, khi đi đủ nhiều nơi trên thế giới, văn minh có, hơi hơi không văn minh cũng có, tôi mới hiểu chuyện đó không hề bình thường.
Không phải nơi nào trên thế giới bạn cũng có thể dừng xe lúc 3 giờ sáng, hỏi giúp đỡ, rồi có một nhóm người lạ tự nhiên xúm lại giúp mình như vậy. Không hỏi bạn là ai. Không cần bạn chứng minh điều gì. Chỉ đơn giản là thấy người khác đang kẹt, thì giúp.
Khi đi từ Hà Giang về Ninh Bình, chúng tôi có mua một cái nón ngư ông ở Cao Bằng. Chúng tôi rất thích cái nón đó. Sau đó, trên đường vào Ninh Bình, chúng tôi bỏ quên nó trên xe khách. Liên hệ lại với anh tài xế, anh trả lời rất cộc cằn: "Biết rồi." Không ngọt ngào, không dễ thương, không giống kiểu dịch vụ khách hàng gì hết trơn.
Anh chỉ nói đại ý là ra trụ đá đi. Lúc đó tôi còn chẳng hiểu mô tê gì cả. Trụ đá là cái gì vậy trời? Hỏi nhân viên khách sạn, họ mới chỉ cho chúng tôi. Lúc đó tôi mới biết ở Ninh Bình có một chỗ người ta hay dừng xe, có hai cái trụ đá.
Tới giờ hẹn, xe khách dừng lại. Anh đưa lại cái nón. Chuyện nhỏ thôi. Nhưng tôi nhớ hoài. Vì nhiều khi tình người Việt Nam không nằm trong lời hay ý đẹp.
Có người miệng rất gắt, mặt rất khó coi, nói chuyện nghe như muốn đuổi mình đi, nhưng việc cần làm thì vẫn làm. Cái nón không đáng bao nhiêu tiền, nhưng với hai đứa chúng tôi, đó là một phần của chuyến đi.
Và anh tài xế đó vẫn giữ nó, vẫn hẹn chỗ, vẫn trả lại.
Khi còn nhỏ ở miền Tây, tôi đi Châu Đốc với ba tôi và hai đứa em nhỏ. Cả nhà đi trên một chiếc Yamaha Nouvo đời cũ. Xe bị hư bô air, cái lọc gió, nó cứ hư hoài trên đường.
Ông nội tôi là thợ cơ khí. Ba tôi cũng là thợ cơ khí. Các chú tôi cũng sửa xe, làm máy móc. Nên ba tôi có cái tự trọng rất đặc biệt của đàn ông làm nghề. Xe hư thì ổng tự sửa. Ổng nhất quyết không chịu ghé tiệm, cứ vừa chạy vừa sửa, sửa cho bằng được để chạy mấy chục cây số về tới nhà rồi tính tiếp.
Trên đường đi, lúc đi trên phà, có hai mẹ con hỏi thăm xe bị gì. Người mẹ đã lớn tuổi, người con thì tầm trung niên. Họ nói chuyện rất vui vẻ, kiểu miền Tây, vừa hỏi vừa cười.
Sau đó chạy tiếp, xe ba tôi lại hư. Cứ cách vài cây số là ổng lại dừng lại giữa đường để sửa. Hai mẹ con đó chạy tới, thấy vậy mới quyết định đưa cho gia đình tôi 200 ngàn, nói đại ý là cầm tiền này đi sửa xe đi.
Thời đó, 200 ngàn không nhỏ. Với tôi lúc còn nhỏ, đó là một số tiền rất lớn.
Tôi còn nhớ cảm giác rất lạ: ủa, tại sao người ta lại đưa tiền cho mình? Người ta có biết mình là ai đâu? Có bà con gì đâu? Có chắc gặp lại lần nào nữa đâu?
Ba tôi tuyệt đối không nhận.
Nhưng chính khoảnh khắc đó làm tôi nhớ mãi từ khi còn thơ bé, và thắc mắc đến tận khi lớn. Một bên là lòng tốt rất thật của hai người xa lạ. Một bên là cái tự trọng rất đời của ba tôi, kiểu tôi còn lo được cho gia đình tôi, tôi không muốn làm phiền ai.
Một người muốn giúp. Một người không muốn nhận. Nhưng cả hai đều làm tôi thấy quý con người ở miền đất này.
Sau này nghĩ lại, tôi thấy đời mình được ghép lại từ rất nhiều Việt Nam như vậy.
Việt Nam của Đồng Văn, nơi người lạ giã lá thuốc lúc 3 giờ sáng. Việt Nam của Ninh Bình, nơi một anh tài xế cộc cằn vẫn giữ lời trả lại cái nón. Việt Nam của miền Tây, nơi hai mẹ con xa lạ sẵn sàng đưa 200 ngàn cho một gia đình đang hư xe giữa đường.
Việt Nam không phải lúc nào cũng mềm mại, dịu dàng.
Việt Nam có lúc ồn, có lúc gắt, có lúc luộm thuộm, có lúc làm mình phát điên. Nhưng nếu chỉ nhìn nơi này bằng con mắt đó, bạn sẽ bỏ lỡ một thứ rất quý: sự ấm áp của quê hương.
Sự ấm áp đó không phải lúc nào cũng nằm trong lời nói ngọt ngào. Nhiều khi nó nằm trong một chai nước lá thuốc được đưa lúc rạng sáng. Một cái nón được giữ lại rồi trả đúng hẹn. Một tờ 200 ngàn chìa ra giữa đường.
Một chuyến xe cứu trợ đi về miền Trung khi bão vừa qua. Một người không quen vẫn hỏi: "Có cần giúp gì không?"
Sinh ra ở đất nước này, nhiều khi chỉ cần sống, là đã thuộc về nơi nào đó.
Đi đủ xa rồi, tôi mới hiểu không phải nơi nào cũng có hai chữ "đồng bào".
Từ nhỏ, tôi đã học thuộc câu: "Yêu Tổ quốc, yêu đồng bào."
Nhưng phải đi qua nhiều vùng đất, gặp nhiều con người, nhận rất nhiều ân tình nhỏ như vậy, tôi mới thật sự hiểu hai chữ "đồng bào" không nằm yên trên trang giấy.
Đồng bào, nói cho cùng, là cùng một bọc. Là cội nguồn con Rồng cháu Tiên mà từ nhỏ chúng ta đã được nghe.
Nghe thì có vẻ như một truyền thuyết xa xưa, nhưng càng lớn tôi càng thấy, nếu bỏ hết lớp vỏ kể chuyện ra, bên trong đó là một đạo lý rất cốt lõi của dân tộc này: đã cùng một bọc sinh ra, thì phải biết thương nhau, hiểu nhau, chia sẻ với nhau, và có trách nhiệm giữ lấy những gì làm nên mình.
Với tôi, đồng bào không bắt đầu từ những khẩu hiệu quá lớn. Đồng bào bắt đầu từ những chuyện rất nhỏ.
Một người lạ chịu giúp một người lạ. Một vùng đất chịu ôm lấy một người không hoàn toàn giống mình. Một con người biết ơn tất cả những phần đã làm nên mình.
Càng lớn càng thấy, sự gắn bó của người Việt không nằm ở chỗ mình nói giống nhau, ăn giống nhau, nghĩ giống nhau. Nó nằm ở chỗ khi một người Việt gặp một người Việt đang kẹt giữa đường, rất nhiều khi họ không nỡ quay mặt bỏ đi.
Dù xã hội có trở nên khó chịu, nhiều vấn đề hơn, tôi vẫn mong người Việt mình còn giữ được phần đó. Vẫn sống như vậy. Vẫn tin người. Vẫn thương nhau một cách ấm áp hoặc nhiều lúc theo cái cách có khi hơi vụng, hơi gắt, hơi cộc cằn, nhưng rất thật.
Vì sau cùng, quê hương không chỉ là nơi mình sinh ra. Quê hương còn là nơi, trong những lúc khốn khó nhất, vẫn có ai đó làm mình thấy mình không hoàn toàn cô đơn.
#byluminhtri
Việt Nam anh em một nhà. Đồng bào tương thân tương ái.
#byluminhtri